Założyciel

„Profesor Zbigniew Pełczyński zawsze wyprzedzał swój czas. Piętnaście lat temu otworzył Oksford dla polskich naukowców, w roku 1987 przekonał filantropa George’a Sorosa, by założył w Polsce Fundację Batorego, w roku 1994 stworzył Szkołę Młodych Liderów Społecznych i Politycznych. Młodzi współpracownicy skarżą się, że nie nadążają za nim. Jeden z nich przywitał go kiedyś rano słowami: „Pan już w pracy, panie profesorze?”. „Właśnie wychodzę” – odpowiedział 71-letni Pełczyński, który od poprzedniego dnia siedział nad papierami. Mówi o sobie, że z naukowca zamieniał się stopniowo, od lat 80., w „przedsiębiorcę społecznego”, czyli kogoś, kto wyczuwa potrzeby społeczne i znajduje praktyczne sposoby, by je zaspokoić. Po powstaniu trafił do Anglii. Studiował tam politologię i ekonomię. W świecie nauki stał się znany jako heglista. Do roku 1993, kiedy przeszedł na emeryturę, był wykładowcą w Oksfordzie. Czuł się jednak przede wszystkim, jak sam mówi, dydaktykiem. Wśród studentów, z którymi nadal wiążą go więzi przyjaźni, był i Bili Clinton. Profesor lubi kontakt z młodzieżą. – Dzięki nim nie patrzę wstecz, lecz w przyszłość – mówi.

Pełczyński należy do najmłodszego pokolenia wojskowej emigracji londyńskiej; od starszej, wyższej rangą, dzielił go od początku stosunek do kraju. Przyjeżdżał do Polski od 1956 roku, próbował wyrobić sobie własne zdanie na temat reformowalności systemu. Ogłoszenie stanu wojennego zinterpretował jednoznacznie jako początek końca komunizmu. Z takiej diagnozy wynikało, że najważniejsze jest przygotowanie kraju do życia po zmianie ustroju. Postanowił więc umożliwić polskim naukowcom zbliżenie do światowej nauki. Przekonał Oksford, by uruchomił szeroki program stypendialny dla Polaków. Dzięki niemu od roku 1982 do dziś na tę uczelnię wyjechało ponad 450 polskich naukowców. Wyjeżdżają też tam najzdolniejsi studenci V roku i przyszli doktoranci. W latach 80. profesor Pełczyński nawiązał kontakt z milionerem węgierskiego pochodzenia George’em Sorosem. założycielem Fundacji „Open Society”. Wspólna im obu była popperowska idea budowy „społeczeństwa otwartego”. „Zawrzyjmy umowę – zaproponował Soros – za każdego Węgra sprowadzonego do Oksfordu sfinansuję pobyt jednego Polaka”. I tak w roku 1986 do Oksfordu trafiło dzięki Pełczyńskiemu także pierwszych dziesięciu Węgrów. Kiedy na stypendia zaczęli przyjeżdżać naukowcy z innych krajów Europy Środkowej i ZSRR, z programu polskiego zrobił się środkowoeuropejski. Niestrudzony Pełczyński przekonał Cambridge, Manchester i inne uczelnie brytyjskie, by włączyły się do programu. Kolejnym pomysłem na zbliżenie Polski do Zachodu była Fundacja Batorego. Istniała już na Węgrzech, Pełczyński namówił Sorosa, by utworzyć fundację także w Polsce. Założył ją w Warszawie w jego imieniu w roku 1988. Od roku 1989 profesor współpracował w rządami solidarnościowymi. Dziś woli zmieniać rzeczywistość kształcąc polskie elity.

– Najlepsi pociągną resztę – mówi profesor. Dlatego założył i prowadzi Szkołę Młodych Liderów Społecznych i Politycznych. Przyszłych polityków, działaczy samorządowych i społecznych szkoła kształci w trudnej sztuce dogadywania się, dochodzenia do kompromisu. Konikiem profesora jest wprowadzenie w Polsce sztuki debaty oksfordzkiej, cywilizowanej dyskusji prowadzonej według ścisłych reguł. Zdołał zapalić do swojego pomysłu studentów Uniwersytetu Warszawskiego, którzy już takie dyskusje prowadzą. Pełczyński ma nadzieję, że klubami debatanckimi pokryje wkrótce cały kraj, a potem Białoruś i Ukrainę. Uczestnicy Szkoły Liderów mogą doskonalić umiejętności obserwując wybory samorządowe w Wielkiej Brytanii, pracując w biurze jednego z senatorów amerykańskich, na stażu w Sejmie czy w firmach konsultingowych.

– W naszym pokoleniu emigracji londyńskiej – mówi z żalem przyjaciel Pełczyńskiego, poeta i pisarz Bolesław Taborski – były tysiące ludzi z dużym dorobkiem zawodowym, gotowych na emeryturze przyjechać do kraju, by służyć swym doświadczeniem. Stąd nikt jednak nie wołał. Dobrze, że profesor sam stawił się na jego potrzeby.”

Maria Kruczkowska; „Magazyn Gazety Wyborczej” nr 2, 10 stycznia 1997 r.
Profesor Zbigniew Andrzej Pełczyński (ZAP) urodził się w Grodzisku Mazowieckim w 1925 roku. W czasie II wojny światowej był żołnierzem AK, walczył w Powstaniu Warszawskim. Po wojnie zamieszkał w Wielkiej Brytanii. Na Uniwersytecie w St. Andrews w Szkocji studiował ekonomię i nauki polityczne, a na Uniwersytecie Oksfordzkim filozofię polityczną i politologię. W 1956 roku (również w Oksfordzie) obronił pracę doktorską z filozofii politycznej Hegla. Cztery lata wcześniej zdecydował się na stałe zostanie w Anglii i przyjął obywatelstwo brytyjskie. W nowej ojczyźnie założył rodzinę.

W 1953 zaczął wykładać na Uniwersytecie Oksfordzkim głównie filozofię polityczną, historię myśli społecznej i politycznej, systemy polityczne, przemiany polityczne w Europie Środkowo-Wschodniej oraz historię powojenną Polski.

Poza zajęciami dydaktycznymi, prof. Pełczyński organizował stypendia w Oksfordzie dla naukowców i studentów z Europy Środkowej i Wschodniej. Dzięki niemu w ciągu 15 lat wyjechało na Uniwersytet oksfordzki około 1300 osób.

Na początku lat dziewięćdziesiątych profesor Pełczyński był doradcą Komisji Konstytucyjnej Sejmu RP, członkiem zespołu Ministra Szefa URM-u ds. reform centrum rządu i członkiem Rady Premiera RP ds. kształcenia urzędników państwowych, a także konsultantem EWG i OECD ds. programów reformy władz państwowych i administracji publicznej w Polsce.

Profesor nadal aktywnie uczestniczy w życiu publicznym. Zarówno w Polsce jak i Wielkiej Brytanii pełni kilka funkcji społecznych, m. in. jest przewodniczącym Stefan Batory Trust w Oksfordzie (organizacji zajmującej się promocją edukacji, nauki kultury polskiej), członkiem Rady Powierniczej Polonia Aid Foundation Trust w Londynie. W 1988 roku w imieniu Georga’a Sorosa zakładał w Polsce Fundację im. Stefana Batorego; obecnie jest członkiem Rady Fundacji.

W 1994 roku Zbigniew Pełczyński założył Szkołę dla Młodych Liderów Społecznych i Politycznych (obecnie Fundacja Szkoła Liderów), która prężnie kontynuuje jego dzieło.

Profesor Pełczyński zmarł 22 czerwca 2021r.